نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به پیشگامان اپتوژنتیک رسید

جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به کارل دایسروث (Karl Deisseroth)، پیتر هگمن (Peter Hegemann) و گئورگ ناگل (Georg Nagel) اعطا شد؛ به پاس کشفیاتی که زمینه‌ساز شناسایی کانال‌های یونی حساس به نور و توسعه فناوری اپتوژنتیک (Optogenetics) شدند.

اما اپتوژنتیک چگونه شکل گرفت؟

اپتوژنتیک روشی است که به پژوهشگران اجازه می‌دهد با استفاده از نور، فعالیت سلول‌های عصبی را در مغز زنده روشن یا خاموش کنند. برای مثال، در Channelrhodopsin-2 (ChR2)، نور آبی باعث باز شدن کانال یونی و عبور یون‌ها از غشا می‌شود. در نورون‌ها، این جریان یونی می‌تواند پتانسیل غشا را تغییر داده و فعالیت الکتریکی سلول را تحریک کند.

گام مهم بعدی این بود:اگر چنین پروتئینی را وارد نورون کنیم، آیا می‌توان نورون را با نور کنترل کرد؟

امروزه اپتوژنتیک به دانشمندان امکان می‌دهد گروه‌های مشخصی از نورون‌ها را در مغز زنده، با دقت زمانی بسیار بالا فعال یا مهار کنند؛ ابزاری که مطالعه سازوکارهای پیچیده‌ای مانند حافظه، احساس و رفتار را متحول کرده است. و حتی در پژوهش‌های درمانی، از جمله تلاش برای بازگرداندن بینایی، مورد استفاده قرار گرفته است.

 یکی از جذاب‌ترین نکات این کشف این است که یک پروتئین حساس به نور در یک جلبک، به ابزاری قدرتمند برای مطالعه مغز انسان تبدیل شد

 در حال حاضر، این فناوری مراحل ابتدایی کارآزمایی های بالینی را طی می کند و یکی از مهم ترین استفاده های آن جهت بازگرداندن بینایی در بیماران مبتلا به بیماری‌های شبکیه است.